အာကာသအတွင်း မျိုးစေ့များ မွေးမြူခြင်း (သို့မဟုတ် အာကာသ မျိုးဗီဇပြောင်းလဲစေခြင်း – space mutagenesis) ဆိုသည်မှာ မျိုးစေ့များကို အာကာသအတွင်းရှိ ဆွဲငင်အားအလွန်နည်းပါးသော အခြေအနေ (microgravity) နှင့် စကြဝဠာရောင်ခြည်များ (cosmic radiation) ထဲသို့ ထိတွေ့စေခြင်းဖြင့် မျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာစေသည့် နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သမားရိုးကျနည်းလမ်းများဖြင့် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သည်ထက် ပိုမိုကြံ့ခိုင်ပြီး အထွက်နှုန်းပိုကောင်းသော သီးနှံမျိုးကွဲများကို ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ဖန်တီးပေးနိုင်သည်။
အာကာသအတွင်း မျိုးစေ့သစ်ဖော်ထုတ်ခြင်း (Space Breeding) ကို ဆောင်ရွက်နေတဲ့ နိုင်ငံအချို့ရှိပါတယ်။ အဲ့တာတွေကတော့ –
- တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ အာကာသအတွင်း မျိုးစေ့မွေးမြူရေး အစီအစဉ် (Space Breeding Program) – ၁၉၈၇ ခုနှစ်ကတည်းက ဤကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်နေသည့် တရုတ်နိုင်ငံသည် သီးနှံမျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ကို မွေးမြူဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အထဲတွင် ပုံမှန်မျိုးစိတ်များထက် အထွက်နှုန်း ၁၁% ပိုမိုရရှိသည့် Luyuan 502 ဂျုံမျိုး၊ အာကာသငရုတ်သီး၊ အာကာသခရမ်းချဉ်သီး၊ ဆန်စပါး၊ ပြောင်းဖူးနှင့် ပဲပုပ်တို့ ပါဝင်သည်။ Tiangong အာကာသစခန်းရှိ အာကာသယာဉ်မှူးများသည် ဆလတ်ရွက်၊ မုန်လာဥနီ၊ နေကြာ၊ အာလူးနှင့် ဂျုံတို့ကို စိုက်ပျိုးသည့် ပိတ်ထားသော စနစ်သုံး “အာကာသ ဥယျာဉ်များ” (closed-loop space gardens) ကို ဆက်လက်စမ်းသပ်လျက်ရှိသည်။
- FAO နှင့် IAEA တို့၏ “Cosmic Crops” (အာကာသသီးနှံများ) စီမံကိန်း – FAO နှင့် IAEA တို့ ပူးပေါင်းစင်တာသည် နိုင်ငံတကာ မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂျုံပြောင်း (sorghum) နှင့် Arabidopsis cress အပင်မျိုးစေ့များကို နိုင်ငံတကာ အာကာသစခန်း (ISS) သို့ ပေးပို့ခဲ့သည်။ ဤစီမံကိန်းသည် မျိုးရိုးဗီဇ ပြောင်းလဲမှုများ (mutations)၊ အလွန်အမင်း ပြင်းထန်သော အပူချိန်၊ မိုးခေါင်ရေရှားမှုနှင့် အာကာသရောင်ခြည်ဒဏ်တို့ကို ခံနိုင်ရည်ရှိမှု အခြေအနေများကို လေ့လာရန် ရည်ရွယ်သည်။
- ဘရာဇီးနိုင်ငံ၏ အာကာသ စိုက်ပျိုးရေးကွန်ရက် (Brazil Space Farming Network) – ရာသီဥတုဒဏ် ခံနိုင်ရည်ရှိသော စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကမ္ဘာပြင်ပ နေထိုင်ရာနေရာများ (extraterrestrial habitats) ဖန်တီးရေးကို အဓိကထားသည့် ဤအဖွဲ့သည် ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်း ကြွယ်ဝသော ခရမ်းရောင် ကန်စွန်းဥ (BRS Anembé မျိုး) နှင့် ပရိုတင်းဓာတ် ကြွယ်ဝသော ကုလားပဲစေ့များကဲ့သို့သော မျိုးစေ့များကို အာကာသအနီးဝန်းကျင်သို့ ပေးပို့စမ်းသပ်လျက်ရှိသည်။ ဤစမ်းသပ်မှုများတွင် ဒေါင်လိုက်စိုက်ပျိုးရေး (vertical farming) အတွက် အသုံးပြုသည့် စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အခြေခံပစ္စည်းများကို အသုံးပြုထားသည်။
- ISRO ၏ အာကာသအတွင်း အပင်လေ့လာမှုများ (အိန္ဒိယ) – အိန္ဒိယအာကာသသုတေသနအဖွဲ့ (ISRO) သည် အာကာသအတွင်း ဆွဲငင်အားအလွန်နည်းပါးသော ပတ်ဝန်းကျင် (microgravity) ၌ အပင်များ ကြီးထွားမှုအခြေအနေကို အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ လေ့လာတိုင်းတာနိုင်ရန် PSLV C60 POME 4 ပလက်ဖောင်းကို အသုံးပြု၍ ပဲတောင့်ရှည် (cowpea) မျိုးစေ့များကို အာကာသထဲတွင် အောင်မြင်စွာ အပင်ပေါက်စေခဲ့သည်။
- NASA နှင့် နိုင်ငံတကာ၏ လကမ္ဘာစိုက်ပျိုးရေး စမ်းသပ်မှု – NASA၊ ကနေဒါအာကာသအေဂျင်စီ (Canadian Space Agency) နှင့် ဂျာမန်လေကြောင်းနှင့် အာကာသစင်တာ (German Aerospace Center) တို့သည် အနာဂတ်၌ လကမ္ဘာနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စခန်းများအတွက် “ပိတ်ထားသော စနစ်ဖြင့် သီးနှံစိုက်ပျိုးသည့်စနစ်” (closed-loop crop systems) ကို ဖန်တီးရန် Lunar Agriculture Module-Ground Test Demonstrator (လကမ္ဘာစိုက်ပျိုးရေး မော်ဂျူး – မြေပြင်စမ်းသပ်မှု) စီမံကိန်းတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။
အာကာသအတွင်း စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ထားသော သီးနှံများ၏ အဓိက အကျိုးကျေးဇူးတွေကတော့ –
- အထွက်နှုန်း ပိုမိုကောင်းမွန်ခြင်း – အာကာသအတွင်း စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ထားသည့် ဂျုံနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်မျိုးစိတ်များသည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးထားသော မျိုးစိတ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အထွက်နှုန်း သိသိသာသာ ပိုမိုမြင့်မားလေ့ရှိသည်။
- အာဟာရဓာတ်နှင့် ဈေးကွက်ဆိုင်ရာ အားသာချက်များ – အာကာသအတွင်း စိုက်ပျိုးထားသည့် ငရုတ်သီးအချို့တွင် ဗီတာမင်စီ (Vitamin C) ပါဝင်မှု ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း ပိုမိုများပြားလာပြီး၊ တောင်သူများအတွက်လည်း သီးနှံရင့်မှည့်ချိန် ပိုမိုမြန်ဆန်လာစေသည်။
- ရာသီဥတုဒဏ် ခံနိုင်ရည်ရှိခြင်း – အာကာသရောင်ခြည်များ (Cosmic rays) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများ (Mutations) သည် အပင်များအား မိုးခေါင်ရေရှားမှု၊ အပူဒဏ်နှင့် အပင်ရောဂါများကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် ကူညီပေးသည်။
